Stoma (Kolostomi/İleostomi) Kapatılması Ameliyatı

Stoma kapatılması ameliyatı geçici olarak karın duvarına açılan kolostomi veya ileostominin cerrahi olarak içeri alınarak sindirim sistemi devamlılığının yeniden sağlanması işlemidir. Bu operasyonla, bağırsakların ayrılmış uçları tekrar birbirine bağlanır ve dışkı akışı doğal anatomik yoluna döndürülür. Temel amaç hastanın stoma torbası kullanma ihtiyacını ortadan kaldırarak vücut fonksiyonlarını normal seyrine kavuşturmak ve yaşam kalitesini yükseltmektir. Bu prosedür, stomanın açılmasını gerektiren asıl tıbbi sorunun tamamen iyileşmesinin ardından, hasta için en uygun zamanda dikkatli bir planlama ile gerçekleştirilir.

Stoma Kapatılması Ameliyatı Nedir?

Stoma kapatılması ameliyatını, bir yol çalışması nedeniyle geçici olarak trafiğe kapatılan bir anayolun, çalışma bittikten sonra tekrar ulaşıma açılmasına benzetebiliriz. Vücudunuzda da geçirdiğiniz bir ameliyat veya bir hastalık sebebiyle, bağırsaklarınızın bir kısmının dinlenmesi ve iyileşmesi için dışkı akışı geçici bir “yan yola”, yani stoma torbasına yönlendirilmişti. Artık ana yol, yani bağırsağınızın doğal yolu, yeniden trafiğe açılmaya hazır.

Bu ameliyatta yaptığımız şey budur. Karın duvarınızdaki bağırsak ağzını (stomayı) dikkatlice tekrar karın içerisine alıyoruz. Sonrasında bağırsağın iki ucunu birbirine yeniden bağlıyor ve sindirim sisteminin o kesintiye uğrayan bütünlüğünü yeniden sağlıyoruz. Böylece yediğiniz yemeklerin sindirildikten sonraki yolculuğu, olması gerektiği gibi yeniden makat ile sonlanıyor. Bu sayede stoma torbası kullanma gerekliliği ortadan kalkıyor ve hayatınızdaki önemli bir engeli daha aşmış oluyorsunuz. Amacımız sadece cerrahi bir işlemi tamamlamak değil sizin yaşam kalitenizi artırmak ve vücudunuzun doğal işleyişine geri dönmenize yardımcı olmaktır.

Stoma Kapatılması Ameliyatı Hangi Durumlarda Yapılır?

“Hocam, ne zaman torbadan kurtulacağım?” sorusu, stoması olan hastalarımdan en sık duyduğum ve en çok anladığım sorudur. Bu ameliyat için aceleci davranmak istemeyiz çünkü en doğru zamanda, en doğru şartlarda yapıldığında sonuçları çok daha yüz güldürücü olur. Bu kararı verirken adeta bir kontrol listemiz vardır ve bu listedeki her maddenin yanına bir “tik” atmamız gerekir.

Her şeyden önce zamanlama kritik. Genellikle ilk ameliyatınızdan sonra en az 3-6 ay, bazen de 1 yıla kadar beklemeyi tercih ederiz. Bu bekleme süresi boşuna değildir. Vücudunuzun ilk büyük ameliyatın stresini atlatması, karın içindeki dokuların yatışması ve iyileşmenin sağlanması için bu süreye ihtiyacımız var. Özellikle kanser tedavisi gördüyseniz, kemoterapi gibi yara iyileşmesini olumsuz etkileyebilecek tüm ek tedavilerin bitmiş olması bizim için olmazsa olmazdır.

Doğru zaman geldiğinde, ameliyat kararını kesinleştirmeden önce kontrol listemizdeki diğer maddelere bakarız. Ameliyat için uygun bir aday olmanız için gereken temel şartlar şunlardır:

• Genel sağlık durumunuzun yeni bir ameliyatı kaldırabilecek kadar iyi olması
• İlk ameliyatta yapılan bağırsak dikiş hattının (anastomoz) tamamen iyileşmiş olması
• Stomadan sonraki bağırsak bölümünde aktif bir hastalık (iltihap, darlık vb.) bulunmaması
• Ameliyat sonrası dışkıyı tutabilmeniz için makat kaslarınızın yeterli güce sahip olması
• Kanser hastaları için, bölgede hastalığın yeniden nüksetmediğinden emin olunması
• Gerekli tüm ek tedavilerin (kemoterapi gibi) tamamlanmış ve üzerinden belirli bir süre geçmiş olması

Bu maddelerin hepsi sizin için uygunsa, artık o heyecanla beklenen ameliyatı planlamak için önümüzde hiçbir engel kalmamış demektir.

Stoma Kapatılması Ameliyatı Riskleri Nelerdir?

Stoma kapatma ameliyatı genellikle başarılı ve güvenli bir operasyon olsa da her cerrahi işlem gibi kendine has bazı riskler taşır. Bu riskleri bilmeniz, hem sürece daha bilinçli hazırlanmanızı sağlar hem de olası bir sorunda ne beklemeniz gerektiğini anlamanıza yardımcı olur. Riskleri genellikle ameliyat sonrası erken ve geç dönemde görülenler olarak ikiye ayırabiliriz.

Erken Dönem Riskleri (İlk birkaç hafta içinde)

En sık karşılaştığımız sorun, stomanın kapatıldığı yerdeki yara yeri enfeksiyonudur. Bu bölge, doğası gereği mikroplara açık olduğu için enfeksiyon riski diğer ameliyatlara göre biraz daha yüksektir. Genellikle antibiyotik tedavisiyle kolayca kontrol altına alınır, ancak bazen iltihabın boşaltılması için küçük bir müdahale gerekebilir.

Bir diğer yaygın durum bağırsakların geçici olarak yavaşlaması veya durmasıdır (ileus). Ameliyatın bir stresi olarak bağırsaklar bir süreliğine “küsebilir”. Bu durumda karında şişkinlik, gaz çıkaramama gibi şikayetler olur. Çözümü sabırla beklemektir. Bu süreçte size damardan sıvı ve besin desteği vererek bağırsakların kendi ritmini bulmasını bekleriz.

En çok çekindiğimiz ama neyse ki nadir görülen risk ise anastomoz kaçağıdır. Bu yeniden birleştirdiğimiz bağırsak uçlarındaki dikişlerin tam kaynamaması ve karın içine sızıntı yapması durumudur. Vücudunuz bu durumda size bazı ciddi sinyaller gönderecektir. Bu belirtilere karşı dikkatli olmak önemlidir.

• Dayanılmaz şiddette karın ağrısı
• Düşmeyen yüksek ateş
• Genel durumda ani kötüleşme
• Bulantı ve kusma

Böyle bir durum acil müdahale ve genellikle yeniden ameliyat gerektiren ciddi bir tablodur.

Geç Dönem Riskleri (Aylar veya yıllar sonra)

Ameliyattan uzun bir süre sonra karşılaşabileceğimiz en yaygın sorun, stoma yeri fıtığıdır. Stomanın kapatıldığı bölgedeki karın duvarı kasları zamanla zayıflayabilir ve buradan bir fıtık gelişebilir. Bu karında bir şişlik ve bombeleşme olarak kendini gösterir. Tedavisi genellikle yeni bir fıtık ameliyatıdır.

Diğer bir geç dönem riski, karın içinde oluşan yapışıklıklara bağlı bağırsak tıkanıklığıdır. Her karın ameliyatı sonrası bir miktar yapışıklık oluşur. Bazen bu yapışıklıklar, bir urgan gibi bağırsakları sıkıştırarak tıkanıklığa yol açabilir. Bu durum karın ağrısı, şişkinlik ve kusma ile kendini gösterir ve hastaneye yatış gerektirir.

Nadiren de olsa, bağırsakların birleştirildiği dikiş hattında zamanla bir darlık gelişebilir. Bu durum dışkılamada zorlanmaya neden olabilir. Genellikle endoskopik yöntemlerle (balonla genişletme) başarılı bir şekilde tedavi edilir.

Stoma Kapatılması Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Ameliyatın nasıl yapılacağı, mevcut stomanızın tipine bağlı olarak değişir. İki temel stoma tipi ve bunlara yönelik farklı yaklaşımlarımız vardır:

Eğer stomanız “loop” (halka şeklinde, iki ağızlı) bir stoma ise, ameliyatınız genellikle daha basit ve kısa sürer. Bu durumda sadece stomanın etrafından bir kesi yaparız. Bağırsağın o halka şeklindeki kısmını karın duvarından ayırdıktan sonra, stomalı bölümü kesip çıkarır ve sağlıklı iki ucu yeniden birbirine bağlarız. Genellikle karında büyük, ek bir kesiye ihtiyaç duyulmaz.

Ancak stomanız “end” (uç, tek ağızlı) bir stoma ise, özellikle de “Hartmann” denilen bir ameliyat geçirdiyseniz, bu daha kapsamlı bir operasyon gerektirir. Bu durumda genellikle ilk ameliyatınızdaki eski dikiş izinizden karın boşluğuna tekrar gireriz. Hem karın duvarındaki bağırsak ucunu serbestleştirmemiz hem de leğen kemiği içinde uyur halde bekleyen diğer bağırsak ucunu bulup hazırlamamız gerekir. Bu karın içinde ciddi bir diseksiyon (doku ayırma) işlemi demektir ve daha uzun sürer. Bu büyük ameliyat, uygun hastalarda laparoskopik (kapalı) yöntemle, yani karına açılan küçük deliklerden kamera ve aletlerle girilerek de yapılabilir. Kapalı yöntemin en büyük avantajları, daha az ağrı, daha hızlı iyileşme süreci ve daha iyi kozmetik sonuçlardır.

Ameliyat sırasında sonucu doğrudan etkileyen bazı modern teknikleri tercih ediyoruz. Örneğin bağırsakları birleştirirken elle dikiş atmak yerine, “stapler” denilen özel cerrahi zımbalar kullanmak, ameliyat sonrası bağırsak tıkanıklığı riskini azaltabilir ve iyileşmeyi hızlandırabilir. Stoma yerindeki cildi kapatırken de düz bir dikiş yerine, yaranın ortasında küçük bir açıklık bırakan “büzgü dikiş” (purse-string) tekniğini kullanıyoruz. Bu basit ama etkili yöntem yaranın içeriden dışarıya doğru temiz bir şekilde iyileşmesini sağlayarak enfeksiyon riskini ciddi oranda düşürmektedir.

Stoma Kapatılması Ameliyatı Sonrası Süreç

Ameliyat bitti, şimdi sıra iyileşme sürecinde. Modern “Hızlandırılmış İyileşme Protokolleri” sayesinde artık hastalarımızı çok daha hızlı ayağa kaldırıp normal hayatlarına döndürebiliyoruz.

Hastanede genellikle 3 ila 7 gün arasında kalırsınız. Bu süre, ameliyatınızın büyüklüğüne ve sizin genel iyileşme hızınıza göre değişir. Bu süreçte sizi neler bekliyor?

• Ağrı Yönetimi: Ameliyat sonrası ağrılarınız ve özellikle gaz sancılarınız olması çok normaldir. Size düzenli olarak ağrı kesiciler vererek bu süreci olabildiğince konforlu geçirmenizi sağlayacağız.
• Erken Hareket: Belki de iyileşmenin en önemli anahtarı budur. Ameliyat günü veya ertesi sabah sizi hemşirelerimiz eşliğinde ayağa kaldırıp yürütmeye başlayacağız. Yürümek, bağırsaklarınızı hareketlendirir, kan dolaşımınızı artırır ve akciğerlerinizin temiz kalmasını sağlar. Ne kadar erken ve sık yürürseniz, o kadar çabuk toparlarsınız.
• Beslenmeye Başlama: Her şey yolundaysa, ameliyatın ertesi günü su, çay gibi berrak sıvılar içmeye başlarsınız. Bağırsaklarınızdan gaz çıkışı olmaya başladığında ise bu sistemin yeniden çalıştığının en güzel işaretidir. Bu aşamadan sonra yavaş yavaş yumuşak gıdalara geçiş yaparız.

Eve gitmeye hazır olduğunuzda, artık ağızdan rahatça yemek yiyebiliyor, ağrılarınızı basit ilaçlarla kontrol edebiliyor ve kendi başınıza rahatça hareket edebiliyor olmanız gerekir. Eve döndükten sonraki ilk haftalarda beslenmenize özellikle dikkat etmelisiniz. Bağırsaklarınız henüz çok hassas olduğu için onları yormamak önemlidir. Başlangıç için ideal olan bazı yiyecekler şunlardır:

• Patates püresi
• Muz
• Beyaz pirinç lapası
• Yoğurt
• Haşlanmış veya fırınlanmış yağsız et, tavuk, balık
• Kraker, beyaz ekmek

Bu dönemde bir süre uzak durmanızda fayda olan yiyecek ve içecekler de vardır:

• Baharatlı ve acı yiyecekler
• Yağlı ve kızartma türü gıdalar
• Gaz yapan sebzeler (lahana, brokoli, karnabahar, kuru baklagiller)
• Asitli ve gazlı içecekler
• Alkol ve kafein

Stoma Kapatılması Ameliyatı Olanların Dikkat Etmesi Gerekenler

Ameliyatın cerrahi kısmı bitti ve evinize döndünüz. Asıl yolculuk şimdi başlıyor: vücudunuzun bu yeni duruma adaptasyonu. Bu süreçte en çok karşılaşacağınız ve yönetmeniz gereken konu, bağırsak alışkanlıklarınızdaki değişiklikler olacaktır. Unutmayın bağırsaklarınız uzun bir aradan sonra yeniden çalışmaya başladı ve bu bir adaptasyon süreci gerektirir. Sabırlı olmalısınız.

Genellikle hastalarım iki farklı evreden geçerler. İlk başta, ameliyat sonrası haftalarda veya ilk birkaç ayda, ishal, sık tuvalete gitme ve ani tuvalet hissi hakimdir. Bağırsaklar suyu geri emme görevini henüz öğrenememiştir. Bu dönemde dışkı sayısı günde 10-15’i bulabilir. Bu çok yorucu ve can sıkıcı bir süreç olabilir. Bu evrede diyete dikkat etmek ve özellikle makat bölgesi cildini pişik ve tahrişten korumak için özel kremler kullanmak çok önemlidir.

Zamanla bağırsaklar adapte oldukça, bu ishalli durum yerini tam tersi bir tabloya, yani kabızlığa bırakabilir. Kalın bağırsak suyu o kadar iyi emmeye başlar ki dışkı sertleşebilir. Bu ikinci evreyi öngörüp, bol su içerek ve diyetinize yavaş yavaş lifli gıdaları ekleyerek önlem almak gerekir.

Özellikle rektum (kalın bağırsağın son kısmı) ameliyatı geçiren hastalarda, “Düşük Anterior Rezeksiyon Sendromu” ya da kısaca LARS adını verdiğimiz bir dizi kalıcı değişiklik görülebilir. Bu bir komplikasyon değildir, daha çok ameliyatın kaçınılmaz bir sonucudur. Vücudun dışkı depolama alanı olan rektumun bir kısmı veya tamamı alındığı için, bağırsakların yeni çalışma düzeni bazı belirtilerle kendini gösterir.

Çok sık tuvalete gitme ihtiyacı

• Tuvaletin geldiğini anlar anlamaz koşma hissi (aciliyet)
• Tuvalete gittikten sonra tam boşalamamış gibi hissetme
• Kısa bir zaman dilimi içinde peş peşe birkaç kez tuvalete çıkma
• Özellikle gaz çıkarırken veya efor sırasında iç çamaşırını kirletme

Bu durum hayat kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir ancak yönetilebilir. Zamanla vücut bu duruma alışır ve şikayetler bir miktar azalabilir. Ancak birçok hasta için bu “yeni normal” kalıcı olur. Bu nedenle ameliyat öncesi beklentilerinizi gerçekçi tutmak, ameliyat sonrası hayal kırıklığı yaşamamanız için en önemli adımdır. Bu süreçte doktorunuzla sürekli iletişim halinde olmanız, doğru diyet ve bazen de ilaç destekleriyle bu yeni duruma çok daha kolay adapte olmanızı sağlayacaktır. Unutmayın bu uzun bir yolculuk ve bu yolda yalnız değilsiniz.

Son Yazılar